GGZ Noord Holland bevrijdt de therapeuten uit hun isolement

Voorjaar 2008. GGZ Noord-Holland Noord bouwt in Heerhugowaard, begeleid en ondersteund door Veldhoen + Company, een nieuwe vestiging waar 120 tot 150 medewerkers – therapeuten, Raad van Bestuur en enkele ondersteunende diensten – op een nieuwe manier gaan werken. Waar therapeuten in traditionele gebouwen in de geestelijke gezondheidszorg geïsoleerd werken in eigen spreekkamers aan somber stemmende gangen, kunnen ze straks tussen de gesprekken door op verhaal komen in een inspirerende, lichte en open omgeving. Adriaan Jansen, voorzitter van de Raad van Bestuur, geeft tekst en uitleg.

Voor welke patiënten is het nieuwe gebouw in Heerhugowaard bestemd en wie komen er te werken?

GGZ Noord-Holland Noord is actief in de bovenste helft van de provincie, met uitzondering van Hoorn. Wij verzorgen hier de geestelijke gezondheidszorg, van mensen met een tijdelijke depressie, trauma’s of angststoornissen tot mensen met psychoses en andere zware psychiatrische aandoeningen, zoals schizofrenie. Onze organisatie is verdeeld in de divisies kortdurende psychiatrie, langdurige psychiatrie en ouderenpsychiatrie. Verder hebben we een aantal vernieuwende therapievormen voor bijvoorbeeld mensen met persoonlijkheids-, autistische of arbeidsgerelateerde stoornissen. Het nieuwe gebouw in Heerhugowaard is bedoeld voor de kortdurende behandelingen voor mensen zoals u en ik, die door de huisarts zijn doorverwezen met beginnende psychische problemen. Mensen dus die met bijvoorbeeld tien of twintig behandelingen van een depressie kunnen worden afgeholpen. Verder brengen we er de vernieuwende therapievormen onder. Door deze in Heerhugowaard te concentreren, midden in ons werkgebied, met een eigen entree en uitstraling, krijgen ze meer gezichten komen ze beter uit de verf. En ook de Raad van Bestuur en een deel van de ondersteunende diensten zullen we huisvesten in het gebouw.

In de nieuwbouw worden de principes van het Nieuwe Werken toegepast. Waarom?

De kern van ons vak is intermenselijk contact. Veel van de effectiviteit van behandelingen wordt niet verklaard door de gevolgde methodes maar door wat wij non-specifieke factoren noemen. Een patiënt moet het vertrouwen hebben dat hij bij de therapeut in goede handen is. De therapeut moet bovendien hoop genereren. Wil hij – of liever zij, want de meeste therapeuten zijn vrouwen – dat kunnen, dan moet zij ook zelf in een omgeving werken die vertrouwen, veiligheid en inspiratie biedt, zodat zij voelt dat zij er niet alleen voor staat. In een traditioneel gebouw in de geestelijke gezondheidszorg gebeurt dat niet. Zo’n gebouw bestaat vaak uit sombere, lange gangen met aan weerszijden gesloten spreekkamers waarin de therapeuten de patiënten ontvangen. Daar gaat één keer per uur de deur open en weer dicht, als de ene patiënt naar buiten komt en de volgende naar binnen gaat. De therapeuten werken zo heel geïsoleerd. Het is nauwelijks voorstelbaar dat ze aan het eind van de dag nog fit genoeg zijn om de volgende patiënt met problemen aan te horen en daar professioneel goed op te reageren.

Wat verandert er voor de therapeut?

Van het uur dat hij uittrekt voor een patiënt, is drie kwartier bestemd voor het gesprek en een kwartier om te rapporteren en dingen uit te zoeken. Vroeger deed hij dat hoofdzakelijk in de eigen kamer en had hij niet zo veel contact met collega’s. Straks zijn er spreekkamers waar aan de voorkant de patiënt, en aan de achterkant de therapeut in- en uitgaat. Tussen de gesprekken door kan de therapeut de spreekkamer uit om zijn collega’s te ontmoeten. In de bibliotheek kan hij de literatuur raadplegen om iets over een bepaalde stoornis op te zoeken. De gezamenlijke werk- en ontmoetingsruimte nodigt uit tot debatteren, elkaar bevragen en overleggen maar ook tot stoom afblazen en even op andere gedachtes komen. Veldhoen + Company zoekt nu met huisarchitect Jan Zijlstra uit hoe deze openheid kan worden gecombineerd met de noodzakelijke privacy van de spreekkamers.

Wat heeft de patiënt aan de verandering?

We zetten voor de patiënten een prachtig, gastvrij en klantvriendelijk gebouw neer. Zij zullen zich in de open, lichte en transparante omgeving veel meer welkom voelen.

De voorbereidingen voor de nieuwbouw, die voorjaar 2009 wordt opgeleverd, zijn ongeveer een jaar geleden begonnen. Wat vinden de therapeuten er van?

Ze waren aanvankelijk niet enthousiast. Het concept doorbreekt natuurlijk de gegroeide praktijk van mensen met een eigen kamer, waar ze persoonlijke dingen aan de muur kunnen hangen. Straks hebben de therapeuten geen eigen plek meer maar moeten ze vooraf een spreekkamer boeken. Nu we wat verder zijn in het proces, neemt het draagvlak toe omdat ze er steeds meer de voordelen van inzien. Dat draagvlak is ook één van de redenen waarom de Raad van Bestuur en enkele ondersteunende diensten eveneens naar de nieuwbouw gaan. Het kan natuurlijk niet zo zijn dat de medewerkers straks hun familiefoto’s thuis moeten laten, terwijl de directeur op de bovenste etage in zijn riante kamer kijkt of het goed gaat. Daarnaast is het voor directie en staf heel goed om nauwer in contact te komen met de professionals en om voor hen aanspreekbaar te zijn. Uiteindelijk willen wij een sfeer creëren waarin mensen er voor elkaar zijn, zich kwetsbaar durven opstellen en elkaar kritisch durven bevragen. Ze moeten het gevoel hebben te worden gehoord en gezien door de organisatie, dat ze er dus toe doen.

Hoe belangrijk is het dat het Nieuwe Werken ook tot kostenbesparingen leidt?

Met de invoering van de marktwerking in de kortdurende geestelijke gezondheidszorg is dat geen onbelangrijk motief. Wij worden gedwongen onze productiviteit te verhogen. Dat kun je gedeeltelijk van therapeuten verwachten. Besparen op het aantal vierkante meters levert daarnaast ook veel op. Veel therapeuten zijn parttimers. Spreekkamers staan vaak leeg, zeker op vrijdagen. Dat is straks niet meer het geval. Daarmee sparen wij tientallen procenten ruimte, en dus geld uit.

Het nieuwe gebouw moet ook bijdragen aan de wens van GGZ Noord-Holland Noord om preventiever te gaan werken. Leg uit.

Angststoornissen staan momenteel op nummer 2 in de lijst van ziektes die de Nederlandse samenleving het meeste geld kosten door bijvoorbeeld arbeidsverzuim. Depressies staan op 4. Deze ziektes kun je voor een deel voorkomen door mensen tijdig op te vangen, te activeren en te wijzen op verkeerde manieren van denken over de vervelende zaken die ze meemaken. Het gebouw in Heerhugowaard moet zo toegankelijk worden dat mensen er na een ingrijpende gebeurtenis in hun leven naar toe gaan voor voorlichting. Een gastvrouw wijst hen de weg in de bibliotheek en er staan computers waar mensen kunnen inloggen voor informatie. Je kunt verder denken aan het aanbieden van psycho-educatieve programma’s met inschakeling van ervaringsdeskundigen. Die weten het best hoe mensen zich voelen als ze bijvoorbeeld depressief zijn. Mentale zorg moet wat ons betreft net zo vanzelfsprekend worden als fysieke zorg en daarvoor moeten we worden verlost van het stigma van gekte en narigheid. Iemand met een gebroken been komt thuis en laat iedereen een handtekening op het gips zetten. Zo moet het ook normaal worden dat mensen na een ernstig verlies of trauma snel op een spoor worden gezet waarbij ze hun situatie beheersbaar kunnen houden.

Wat is de toegevoegde waarde van Veldhoen + Company in dit project?

Mij spreekt het werken met drie ruimtes erg aan: de fysieke, mentale en virtuele. Je bent er niet met alleen een gebouw. Mensen moeten ook bereid zijn de nieuwe manier van werken over te nemen. Ze geven immers niet zonder slag of stoot hun eigen werkplek op. Net zo belangrijk is de digitalisering. Wij zijn vorig jaar begonnen met het invoeren van elektronische patiëntendossiers en kunnen daardoor in het nieuwe gebouw papierloos gaan werken. Het goede aan Veldhoen + Company is dat al deze aspecten aandacht krijgen. Ik krijg hier wel eens mensen op bezoek die me waarschuwen dat het Nieuwe Werken op de lange duur geen succes heeft. Dat het vijf jaar goed gaat, maar dat mensen daarna toch weer hun eigen werkplekken creëren. Dat risico bestaat inderdaad. Ik denk echter dat Veldhoen + Company het concept dermate integraal en fundamenteel toepast dat het ook op lange termijn stand houdt.

Publicatiegegevens:
Tekst: 2008

Nederland Meer weten? Neem contact op met
+31 6 29 53 31 34 sheila@veldhoencompany.com